Umowa darowizny, polega na tym, że na jej podstawie darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Świadczenie te najczęściej polega na przeniesieniu prawa własności do nieruchomości, czy też innych praw majątkowych. Zagłębmy się zatem w tematykę darowizny, głębiej, zadając przy okazji kilka pytań takich jak czy darowizna wiąże się z obowiązkiem opieki, czy też jakie są zobowiązania darczyńcy po dokonaniu darowizny
Czy darowizna wiąże się z obowiązkiem opieki
Rozpocznijmy zatem od omówienia tematu, który pozostaje w najbliższym stosunku do tytułu, czyli odpowiedzmy na pytanie, czy darowizna wiąże się z obowiązkiem opieki. Twierdzenie, że darowizna zobowiązuje do opieki, jest co do zasady błędne. Czasem możemy napotkać termin darowizna z dożywociem, co niepotrzebnie wprowadza w błąd czytelników, ponieważ umowa dożywocia (nie, nie chodzi tutaj o dożywotnie pozbawienie wolności) jest odrębną instytucją jaką normuje prawo cywilne.
w.przybyla@przybylaw.pl
+48 503 840 011
Czym jest umowa dożywocia?
Umowa dożywocia, jest jedną z niewielu umów nazwanych przewidzianych przez prawo cywilne, które to wywołują adekwatne skutki prawne, w tym ochronę z nich przysługującą jedynie w przypadku zachowania essentialia negotii, czyli mówiąc po polsku swego rodzaju podstawowych wymagań kodeksowych. Umowa dożywocia powoduje, że własność nieruchomości (i tylko nieruchomości), zostaje przeniesiona na nabywcę, w zamian właśnie na świadczenie opieki nad dożywotnikiem. „Darowizna z dożywociem”, zobowiązuje nabywcę do zapewnienia godnych warunków życia dożywotnikowi w tym do:
- Przyjęcia zbywcy jako domownika do własnego domu
- Dostarczania mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła, opału
- Zapewnienie mu odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie
- Sprawienia na własny koszt pogrzebu, który odpowiada zwyczajom miejscowym.
Podsumowując ten wątek, obowiązek opieki w darowiznach, występuje tylko w przypadku, kiedy występuje „darowizna z dożywociem”, czyli mówiąc poprawnie w przypadku zawarcia umowy dożywocia.
Jakie są obowiązki po dokonaniu darowizny
Pomimo tego, że już odpowiedzieliśmy przecząco na pytanie, czy darowizna wiąże się z obowiązkiem opieki, warto wskazać swego rodzaju wyjątki od tej zasady. Umowa darowizny, może zostać „cofnięta”, np. w przypadku rażącej niewidoczności obdarowanego. Tutaj właśnie możemy wystosować dosyć daleko idące wnioski, na podstawie których można by stwierdzić, że umowa darowizny, zobowiązuje w pewien sposób do opieki. Na potrzeby tej analizy przyjrzyjmy się tej hipotetycznej sytuacji:
Otrzymaliśmy od naszego rodzica w darowiźnie, duży majątek. Rodzic, ten nie ma żadnych problemów finansowych, wręcz przeciwnie, nadal posiada dosyć pokaźny majątek (sytuację odwrotną omówimy dalej). Niestety, naszego rodzica dopadła okropna choroba i wymaga stałej opieki, oraz wsparcia, my natomiast, jesteśmy niewdzięcznym dzieckiem i mówimy mu, że ma radzić sobie sam i nas nie interesuje jego choroba, a dodatkowo, mówimy mu, że nie możemy się doczekać aż umrze i tylko zacieramy ręce na czekający na nas spadek. W takiej sytuacji, możemy mówić o rażącej niewdzięczności, która to jest podstawą do odwołania darowizny.
Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. (sygn akt: IACa 386/20) wskazał, że „Rażąca a więc kwalifikowana niewdzięczność to takie postępowanie obdarowanego, które polega na umyślnym zawinionym działaniu lub zaniechaniu, skierowanym przeciwko darczyńcy i które uznać należy, z punktu widzenia powszechnie obwiązujących zasad etycznych, za niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, wykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne.”
W szczególnych przypadkach, możemy być zatem zobowiązani do opieki nad darczyńcą. W tym miejscu warto również przyjrzeć się dosyć nieoczywistemu obowiązkowi, który mimo wszystko może być dosyć częstym przypadkiem, a mowa tutaj o sytuacji, w której darczyńca popada w niedostatek. Przyjrzyjmy się i temu na podstawie kolejnej hipotetycznej sytuacji:
Nasz dziadek, którego spółka świetnie prosperuje, stwierdził, że przekaże nam dosyć pokaźną sumę w drodze darowizny. Niestety, w związku z niespodziewaną dynamiką rynku, jego spółka ogłosiła upadłość, a on ze względu na już dosyć sędziwy wiek nie mógł podjąć innej pracy, co spowodowało, że popadł w niedostatek. Dziadek wymaga od nas zatem tego abyśmy dostarczali mu środków, których brakuje mu do utrzymania. W takiej sytuacji dziadek ma rację, my natomiast aby zwolnic się z dostarczani tych środków, możemy zwrócić mu wartość wzbogacenia.
Czy darowizna zobowiązuje do opieki – podsumowanie
Jak widać, darowizna sama w sobie nie zobowiązuje obdarowanego do opieki nad darczyńcą. Są oczywiście wyjątki, które stanowią dosyć specyficzne przypadki, nie są one jednak zasadą. Warto również pamiętać o tym, aby nie mylić pojęć darowizny i dożywocia, ponieważ to drugie niesie za sobą znacznie odmienne obowiązki od darowizny. Pamiętajmy również o tym aby nasza umowa zawsze spełniała essentialia negotii, dzięki czemu będziemy mieli pewność, że nasze zobowiązanie, będzie wywoływać skutki, jakich oczekujemy, oraz zapewniać nam odpowiednią ochronę.
